එකමත් එක කාලෙක, අපේ ලංකාවේ තියෙන සිංහරාජය වගේ ගස් වැල් වලින් පිරිච්ච, මල් සුවඳ හමන, කුරුල්ලන්ගේ මිහිරි නාදයෙන් පිරුණු ලස්සනම ලස්සන මහ කැලෑවක් තිබුණා. මේ කැලෑවේ ලොකු කුඩා සත්තු ගොඩක් සමගියෙන් සතුටින් ජීවත් වුණා. මේ මුළු මහත් වනාන්තරයම පාලනය කළේ “කේෂර” කියන සිංහ රජතුමායි. කේෂර සිංහයා තරුණ කාලේ හරිම ශක්තිමත්. එයාගේ ගෙරවුම් හඬට මුළු කැලෑවම දෙදරලා යනවා. කැලේ ඉන්න අනිත් සත්තු කේෂරට හරිම බයයි වගේම ගෞරවයක්ද දැක්වුවා.
නමුත් කාලයත් එක්කම, අවුරුදු ගාණක් ගතවෙද්දී කේෂර සිංහයාත් හොඳටම වයසට ගියා. එයාගේ ශරීරයේ තිබුණු ඒ අතිමහත් ශක්තිය ටිකෙන් ටික නැති වෙලා ගියා. දුවලා පැනලා සත්තු දඩයම් කරන්න බැරි තරමටම ඔහු දුර්වල වුණා. දවස් ගාණක් හරියට කෑමක් බීමක් නැතිව, බඩගින්නේ ඉන්න සිංහයාට හොඳටම කෙට්ටු වෙලා ඇවිදගන්නත් බැරි තත්ත්වයක් උදා වුණා.
“මෙහෙම ගියොත් නම් මම බඩගින්නෙම මැරිලා යාවි. මට දුවලා ගිහින් දඩයම් කරන්නත් බැහැ. ඒ නිසා, කෑම හොයාගන්න මොකක් හරි හොඳ උපායයක් කල්පනා කරන්න ඕනේ.” කේෂර සිංහයා තමන්ටම කියා ගත්තා.
දවස් ගාණක් එක දිගට කල්පනා කරපු සිංහයාගේ ඔලුවට අන්තිමේදී කපටි අදහසක් ආවා. කැලේ මැද තිබුණු අඳුරු ගල් ගුහාවක් ඇතුළට ගිය සිංහයා, තමන්ට බොහොම අමාරු ලෙඩක් හැදිලා ඉන්නවා වගේ ගුහාව ඇතුළේ කෙඳිරි ගාමින් නිදාගත්තා. ඊටපස්සේ කැලේ ඉන්න අනිත් සතුන්ට ආරංචියක් යැවුවා “සිංහ රජතුමාට ගොඩක් අසනීපයි, එතුමා ගල් ගුහාවේ අසාධ්ය තත්ත්වයෙන් ඉන්නවා” කියලා.
මේ ආරංචිය ඇහුණු කැලේ හිටපු අහිංසක සත්තුන්ට රජතුමා ගැන ලොකු දුකක් ඇතිවුණා. “අපොයි, අපේ රජතුමාට මොකද මේ වුණේ? අපි ගිහින් බලලා එන්න ඕනේ.” කියලා හිතපු අහිංසක මුව පැංචෝ, හාවෝ, වල් ඌරෝ වගේ සත්තු එකා දෙන්නා සිංහයාගේ දුක් සැප බලන්න ගල් ගුහාවට ආවා. ගුහාවට එන සත්තු ළඟටම ආවට පස්සේ, බොරුවට ලෙඩ වෙලා හිටපු සිංහයා එකපාරටම පැනලා ඒ සත්තුන්ව දඩයම් කරගෙන කෑවා. මේ කපටි උපාය නිසා කිසිම මහන්සියක් නැතිවම සිංහයාට දවස් ගාණක් යනකන් රසවත් කෑම ලැබුණා.
මේ විදිහට සති කිහිපයක් ගතවුණා. ගුහාවට ගියපු කිසිම සතෙක් ආයෙත් කැලේට ආවේ නැහැ.
දවසක්දා, කැලේ හිටපු බුද්ධිමත්ම සතා වුණු “පණ්ඩිත නරිහාමි” ටත් මේ ආරංචිය ලැබුණා. නරිහාමි කියන්නේ ලේසියෙන් කාටවත් රවට්ටන්න පුළුවන් සතෙක් නෙවෙයි. එයා හැමදේම දිහා බලන්නේ ගොඩක් කල්පනාකාරීව. “මමත් ගිහින් රජතුමාගේ සුවදුක් බලලා එන්න ඕනේ.” කියලා හිතපු නරිහාමි, හෙමින් හෙමින් සිංහයා ඉන්න ගල් ගුහාව ළඟට ආවා.
නමුත් නරිහාමි කෙළින්ම ගුහාව ඇතුළට ගියේ නැහැ. එයා ගුහාවට ඇතුල් වෙන තැන නැවතිලා, තමන්ගේ තියුණු ඇස් දෙකෙන් අවට පරිසරය හොඳින් නිරීක්ෂණය කළා. ගුහාව ඉස්සරහා තිබුණේ වැලි සහිත පොළොවක්. ඒ වැලි තලාව දිහා බලපු නරියාගේ ඇස් උඩ ගියා. එතන සත්තුන්ගේ අඩි පාරවල් ගොඩක් තිබුණා. මුවන්ට, හාවුන්ට, වල් ඌරන්ට අයිති ඒ අඩි පාරවල් ඔක්කොම වැටිලා තිබුණේ ගල් ගුහාව “ඇතුළට” යන විදිහට විතරයි! එකම එක අඩි පාරක්වත් ගුහාවෙන් “එළියට” ඇවිත් තිබුණේ නැහැ.
නරිහාමිට එකපාරටම කාරණාව තේරුණා. තමන්ගේ සහජ බුද්ධිය පාවිච්චි කරපු නරියා, ගුහාවට ටිකක් ඈතින් ඉඳගෙන ගුහාව ඇතුළට ඇහෙන්න මෙහෙම කතා කළා.
“ආයුබෝවන් කේෂර රජතුමනි! කොහොමද ඔබට දැන්? අසනීප තත්ත්වය ටිකක් හරි සුව අතට හැරුණාද?”
ගුහාව ඇතුළේ හිටපු සිංහයාට නරියාගේ කටහඬ ඇහුණා. “අප්පේ! අද නම් මට හොඳ රසවත් කෑමක් ඇවිත් වගේ.” කියලා හිතපු සිංහයා, බොරුවට කැස්සක් දාන ගමන්, බොහොම අමාරුවෙන් කතා කරනවා වගේ මෙහෙම උත්තර දුන්නා.
“අනේ නරිහාමි, මට නම් කිසිම සනීපයක් නැහැ. ඇඟට හරිම අමාරුයි. ඔතන ඈතින් ඉන්නේ නැතිව, ඇතුළට ඇවිත් මාත් එක්ක ටිකක් කතා කර කර ඉන්නකෝ.”
මේ කතාව ඇහුණු නරිහාමි හීනියට හිනාවෙලා මෙහෙම කිව්වා, “අනේ රජතුමනි, මම ගුහාව ඇතුළට එන්න නම් හරිම ආසයි. ඒත් මම කොහොමද ඇතුළට එන්නේ? මම දැක්කා ගුහාව ඇතුළට ගියපු මගේ යාළුවන්ගේ අඩි පාරවල් ඔක්කොම ඇතුළට ගිහින් තියෙනවා. ඒත් එකම එක යාළුවෙක්වත් ආයෙමත් එළියට ඇවිත් නෑනේ! ඒ අඩිපාරවල් දිහා බල බලත්, මම මේ ගුහාව ඇතුළට ආවොත්, මම තරම් මෝඩයෙක් මේ මුළු කැලේම තවත් නැති වේවි!”
එහෙම කියපු පණ්ඩිත නරියා, සිංහයාට රවට්ටන්න ඉඩ නොදී එතැනින් පැනලා දිව්වා. ඒ වගේම ඉක්මනින්ම කැලේ පුරාම දුවලා ගිහින් අනිත් සත්තුන්වත් මුණගැහිලා සිංහයාගේ මේ කපටි උගුල ගැන හැමෝටම කිව්වා. එදායින් පස්සේ කිසිම සතෙක් සිංහයාගේ ගුහාව පැත්ත පළාතේ ගියේ නැහැ. කපටි වැඩක් කරන්න ගිහින් අවසානයේදී සිංහයාට වුණේ බඩගින්නෙම දුක් විඳින්නයි.
ආදර්ශය: අපේ ජීවිතයේදීත් කිසිම දෙයක් ගැන හොඳින් සොයා බලන්නේ නැතිව, වෙනත් අයගේ කපටි බස් වලට රැවටී අනතුරුදායක තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙන්න එපා. යම්කිසි තීරණයක් ගැනීමට පෙර, තමන්ගේ අවට පරිසරය ගැන හොඳින් අවදියෙන් ඉඳලා, බුද්ධිමත්ව කටයුතු කිරීමෙන් අපිට ලොකු කරදර වලින් බේරෙන්න පුළුවන්.
