ගුරු විද්යාලයේ පුහුණුව අවසන් කළ මාධවී පත්වීම ලැබුණේ කඳුකරයේ ඉතා දුෂ්කර ගම්මානයක පිහිටි කුඩා පාසලකටය. කොළඹ නගරයේ කලබලකාරී ජීවිතයට හුරු වී සිටි ඇයට, මේ ගම්මානය මුලින්ම පෙනුණේ ලෝකයෙන් හුදකලා වූ තැනක් ලෙසය. තවමත් ගඩොලින් බැඳි, උළු සෙවිලි කළ පැරණි ගොඩනැගිලි මිස අහස සිඹින මන්දිර එහි නොවීය.
පාසලට යන මාවත දෙපස තේ වතු සහ කුඩා වෙල්යායන්ය. පාර අයිනේ කිකිළියන් රොත්තක් පස් පීරන අයුරු දෙස බලමින් ඇය පාසලට ඇවිද ගියාය. “මේක නිකම්ම නිකම් ගමක් නෙවෙයි, හරියට නිශ්ශබ්දතාවයේ රාජධානියක් වගේ,” මාධවී තමාටම කියා ගත්තාය.
ගමේ අය ඇය දෙස බැලුවේ ගෞරවනීය කුතුහලයෙනි. දින කිහිපයකින් ඇය පාසල් පරිසරයට හුරු වූවාය. එක් දිනක ගුරු විවේකාගාරයේ ජනේලයෙන් පිටත බලමින් සිටි මාධවීගේ නෙත ගැටුණේ පාසල් වත්තේ පිටුපස දර පලමින් සිටි උස, හැඩිදැඩි තරුණයෙකි. ඔහුගේ දෑත් ඉතා ශක්තිමත්ය. පොරව පහරක් පාසා දර කොටන් ඉතා නිවැරදිව දෙබෑ වී විසි වෙයි. ඔහු වැඩ කරන්නේ ඉතා රිද්මයානුකූලවය.
“ඒ අපේ ඉෂාන්,” ඒ අසල සිටි ප්රාථමික අංශයේ ගුරුතුමියක වූ අනුලා පැවසුවාය. “එයා වැඩ කරන විදිහ හරිම පුදුමයි. කිසිම කලබලයක් නැහැ, ඒත් හරිම වේගවත්,” මාධවී පැවසුවාය. “ඔව්, ඉෂාන් හරිම නිහඬ කෙනෙක්. එයාට කොහොමත් කලබල වෙන්න දෙයක් නැහැ… එයා තනිකඩයා. දැන් අවුරුදු තිහක් විතර ඇති.” “තරුණ, ලස්සන, මේ වගේ ශක්තිමත් කෙනෙක් ඇයි තවම තනියම?” මාධවී ඇසුවේ ඔහුගේ දෑතේ නහර ඉලිප්පී ඇති අයුරු දෙස බලමිනි. “ඉෂාන් ගොළුයි, ඒ වගේම බිහිරි. ඉපදුණ දා ඉඳලම එයාට ඇහෙන්නෙවත්, කතා කරන්නවත් බැහැ. එයා හැදුණේ අනාථ නිවාසයක. එහේදී තමයි අකුරු ලියන්න කියවන්න ඉගෙන ගත්තේ. දැන් පාසලේ වත්ත බලන එක, වතුර මෝටරේ හදන එක වගේ හැම බර වැඩක්ම කරන්නේ එයා.”
එවෙලේම කුඩා ශිෂ්යයෙකු දුවගෙන ගොස් ඉෂාන්ගේ අතකින් ඇද්දේය. ඉෂාන් හැරී බලා සිනාසී, දෑතින් යම් සලකුණු කිහිපයක් පෙන්වූ අතර දෙදෙනාම මහ හඬින් සිනාසුණහ. මාධවීට එය අමුතුම හැඟීමක් ගෙන දුන්නේය.
එදින සවස මාධවී තමාට ලැබී තිබූ කුඩා ගුරු නිවස බලා යමින් සිටියදී, කල්පනාවෙන් හිස පහතට හරවාගෙන ගිය ඇය යමෙකුගේ ඇඟේ හැපෙන්නට ගියාය. බියෙන් ගැස්සුණු ඇය අත තිබූ පොත බිම වැටුණි. ඉදිරියේ සිටියේ ඉෂාන්ය. ඔහු මඳ සිනහවකින් යුතුව පොත අහුලා ඇයට දිගු කළේය.
“ස්තූතියි,” මාධවී කීවාය. ඉෂාන් දෑත් විහිදා තම කන අසල ඇඟිල්ලක් තබා තමාට ඇසෙන්නේ නැති බව සංඥා කළේය. මාධවී ලැජ්ජාවෙන් සිනාසී ඔළුව වැනුවාය. ඔහු ඇය දෙස ඉතා ගැඹුරු, තීක්ෂණ බැල්මක් හෙළා නික්ම ගියේය. ඒ බැල්ම තුළ කිව නොහැකි අහිංසකකමක් තිබුණි.
පසුදා මාධවී කුඩා සටහන් පොතක් සහ පෑනක් රැගෙන ගියාය. විවේක වේලාවේදී ඇය ඔහු වෙත ගොස් එහි මෙසේ ලිව්වාය: ‘ආයුබෝවන්, මම මාධවී. අලුත් ගුරුතුමිය. ඊයේ උදව්වට ස්තූතියි.’
ඉෂාන් එය කියවා සිනාසී මෙසේ ලිවීය: ‘මම ඉෂාන්. ඒක පොඩි දෙයක්නේ. මම ඔය පොත කියවලා තියෙනවා.’ ‘ඔයාගේ අකුරු හරිම ලස්සනයි,’ මාධවී පුදුමයෙන් ලිව්වාය. ‘ඉගෙන ගත්තේ අමාරුවෙන්,’ ඔහු ලියා ඇයට පෑන දුන්නේය.
එතැන් සිට ඔවුන්ගේ සන්නිවේදනය පටන් ගත්තේ සටහන් පොත් හරහාය. වැසි දිනවල පාරේ මඩ තියෙන බවත්, පාසල් වත්තේ පිපෙන මල් ගැනත් ඔවුන් ලියා හුවමාරු කර ගත්හ. ඉෂාන් ඉතා ප්රඥාවන්ත, පොතපත කියවන අයෙකු බව මාධවී තේරුම් ගත්තාය.
ගමේ අය මේ ගැන කතා වෙන්නට පටන් ගත්හ. “අර නගරෙන් ආපු ගුරුතුමිය අර ගොළුවා එක්ක මොනවද මේ කොළ කෑලි හුවමාරු කරගන්නේ?” ගමේ කඩපිලේදී පුංචි නෝනා කිරි අම්මා ඇසුවාය. “ගෑනු ළමයෙකුට පාලු ඇතිනේ, ඒකයි ඔය සෙල්ලම් කරන්නේ,” තවත් අයෙක් උපහාසයෙන් කීවේය.
කාලය ගෙවී ගියේය. වරක් මහා වැසි සමයක් උදා විය. මාධවී සිටින නිවසේ වහලෙන් වතුර කාන්දු වන්නට විය. ඇය මේ බව ඉෂාන්ට ලිව්වාය. එදිනම සවස වැඩ අවසන් වූ පසු, ඉෂාන් පැමිණ වහලයට නැග එය සකස් කළේය. ඔහු වැඩ නිමවා පහතට එන විට ඇය ඔහුට උණුසුම් තේ කෝප්පයක් සහ හකුරු කෑල්ලක් දුන්නාය. දෙදෙනා නිවසේ කුඩා ආලින්දයේ වාඩි වී වැස්ස දෙස බලා සිටියහ.
මාධවී පොතේ මෙසේ ලිව්වාය: ‘මට සමහර වෙලාවට හරිම පාලුයි.’ ඉෂාන් ඇය දෙස බලා සිනාසී මෙසේ ලිවීය: ‘ඔයා තනියම නෙවෙයි. ඔයාට ඇහෙන ශබ්ද වලට වඩා මගේ මේ නිහඬ ලෝකය හරිම ගැඹුරුයි. ඒ ලෝකයට ඔයා ආවොත් පාලුව නැති වෙයි.’
එදින මාධවීට තේරුම් ගියේ ආදරයට වචන අවශ්ය නොවන බවයි. ඇය ඔහුගේ රළු එහෙත් උණුසුම් අතක් මත තම අත තැබුවාය. ඔහු ඇගේ දෑස් දෙස බලා සිනාසුණේය.
කෙසේ වෙතත්, මේ ආරංචිය මාධවීගේ මවට ලැබුණු විට ඇය වහාම ගමට පැමිණියාය. “මාධවී, ඔයාට පිස්සුද? උගත් කෙල්ලෙක් වෙලා මේ වගේ අබ්බගාතයෙක් එක්ක මොන ජීවිතයක්ද? එයාට කවදාවත් ඔයාගේ නම කියන්න බැහැ. ඔයාට කවදාවත් එයාගේ ආදරේ වචනයෙන් අහන්න ලැබෙන්නේ නැහැ,” මව කෑගැසුවාය.
එය ඇත්තකි. ඔහුට “ආදරෙයි” කියා ශබ්ද නගා කිව නොහැකිය. මාධවී එදින රාත්රියේ තනිවම හැඬුවාය. පසුදා ඇය ඉෂාන් හමු වූ විට ඔහු ඇගේ මුහුණේ තිබූ කනගාටුව වටහා ගත්තේය. ඔහු සටහන් පොතේ මෙසේ ලිවීය: ‘ඔයාගේ අම්මා හරි. මට ඔයාට ලස්සන වචන දෙන්න බැහැ. මම ඔයාගේ අනාගතය විනාශ කරන්න කැමති නැහැ.’
මාධවී එම කොළය ඉරා දමා ඔහු දෙස බලා, තම දෑතින්ම ඔහුගේ මුහුණ අල්ලා ගත්තාය. ඇය සටහන් පොත ගෙන එකම එක වැකියක් ලිව්වාය: ‘මට ඕනෙ වචන නෙවෙයි, මට ඕනෙ ඔයාව.’
ඔවුන්ගේ විවාහය ඉතා සරල එකක් විය. ගමේ පන්සලේ නායක හාමුදුරුවන්ගේ ආශිර්වාදය ඇතිව, පාසලේ ගුරුවරුන් කිහිප දෙනෙකු ඉදිරිපිට ඔවුහු අත් අල්ලා ගත්හ.
වසර කිහිපයක් ගත විය. දැන් ඔවුන්ට කුඩා පුතෙකු සිටී. ඔහු නමින් මලිත්. මලිත් ඉපදුණු දා සිටම භාෂා දෙකක් ඉගෙන ගත්තේය. ඒ මවගේ කටහඬ සහ පියාගේ සංඥා භාෂාවයි. ඉෂාන් තම පුතා අඬන ශබ්දය අහන්නට නොලැබුණත්, දරුවාගේ මුහුණේ ඇති වන සුළු හෝ වෙනසකින් ඔහුට අවශ්ය දේ වටහා ගැනීමට තරම් ඉෂාන් සංවේදී විය.
දිනක් අනුලා ගුරුතුමිය නැවතත් මාධවීගෙන් ඇසුවාය. “මාධවී, ඔයාලා කොහොමද ඇත්තටම ජීවත් වෙන්නේ? හිතේ තියෙන දේවල් කතා කරන්නේ නැතුව?”
මාධවී සිනාසෙමින් තම සැමියා සහ පුතා සෙල්ලම් කරන දෙස බලා මෙසේ පැවසුවාය. “අපි කතා කරනවා අනුලා මිස්. වචන වලින් ඕනෑම කෙනෙකුට බොරු කරන්න පුළුවන්. ඒත් නිහඬතාවයෙන් බොරු කරන්න බැහැ. අපේ ආත්මයන් දෙක කතා කරන්නේ හදවතේ භාෂාවෙන්. ඒ භාෂාවට ශබ්ද අවශ්ය නැහැ.”
අදටත් ඒ කඳුකර ගම්මානයේ කුඩා නිවසකින් සතුටු සිනහවන් ඇසේ. ඒ සිනහවන් පිටුපස ඇත්තේ වචන වලට වඩා බලවත් වූ, නිහඬ එහෙත් ගැඹුරු ආදරයක කතාවයි.
