ලංකාවේ සුන්දර කඳුකර ගම්මානයක, වේගයෙන් ගලා බසිනා පෙන කැටි පිරුණු දොළ පාරක් තිබුණා. මේ දොළ පාරෙන් එගොඩ මෙගොඩ වීමට ගම්මුන් භාවිතා කළේ තනි අඹ කඳකින් තනන ලද කුඩා “ඒදණ්ඩක්”. මේ ඒදණ්ඩ කෙතරම් සිහින්ද යත්, වරකට ගමන් කළ හැකි වූයේ එක් අයෙකුට පමණයි.
දිනක්, මෙගොඩ ගොඩබිමේ සිටි තද හිසක් සහ විශාල අං යුගලක් තිබූ කළු එළුවෙකු එගොඩට යාමට ඒදණ්ඩට ගොඩ වුණා. ඒ වෙලාවෙම වගේ, එගොඩ සිටි තවත් ආඩම්බර සුදු එළුවෙකු ද මෙගොඩට ඒමට ඒදණ්ඩට ගොඩ වුණා. දෙදෙනාම ඒදණ්ඩ මැදදී මුණගැසුණා. ඒදණ්ඩ කෙතරම් පටුද යත්, දෙදෙනාටම එකවර මාරු වීමට කිසිසේත්ම ඉඩක් තිබුණේ නැහැ.
“හේයි! පස්සට පලයන්! මට ඉස්සරලා යන්න දියන්!” කළු එළුවා රළු ලෙස කෑගැසුවා.
“මම මොකටද පස්සට යන්නේ? උඹයි පස්සට යන්න ඕනේ! මමයි ඉස්සෙල්ලාම ඒදණ්ඩට නැග්ගේ.” සුදු එළුවාද තමාගේ නොපසුබට උඩඟුකම පෙන්වමින් තර්ජනය කළා.
දෙදෙනාගෙන් එක් අයෙකු හෝ පසුබැසීමට සූදානම් වූයේ නැහැ. එකිනෙකාට දෙවෙනි වීමට අකමැති වූ මොවුන් දෙදෙනා කෝපයෙන් රතු වී, තමන්ගේ අං එකිනෙක හප්පමින් ඒදණ්ඩ මැද භයානක සටනක් ආරම්භ කළා.
“තඩස්! තඩස්!” හඬින් අං එකිනෙක හැපුණා. සටන උච්ඡතම අවස්ථාවට පැමිණෙද්දී, දෙදෙනාටම තමන් සිටින්නේ තෙතමනය සහිත ලිස්සන සුළු ඒදණ්ඩක් උඩ බව අමතක වුණා. එකපාරටම දෙදෙනාගේම පාද ලිස්සා ගියා.
“අයියෝ!” කියන්නවත් වෙලාවක් ලැබුණේ නැහැ, දෙදෙනාම කැළඹී ගලා යන ගැඹුරු දොළ පාරට ඇද වැටුණා. සැඩ පහරට අසුවූ ඒ ආඩම්බර එළුවන් දෙදෙනාම දොළ පාරේ ගිලී අවාසනාවන්ත ලෙස මියගියා. තමන්ගේ උඩඟුකම සහ නොනැමෙන ගුණය නිසා ඔවුන්ට තමන්ගේ ජීවිතවලින් වන්දි ගෙවීමට සිදු වුණා.
මාස කිහිපයකට පසු, තවත් සුන්දර උදෑසනක, තවත් එළුවන් දෙදෙනෙකු එම ඒදණ්ඩ අසලට පැමිණියා. ඔවුන් කලින් සිටි එළුවන් මෙන් නොව, ඉතා නුවණැති, ඉවසිලිවන්ත සහ බුද්ධිමත් දෙදෙනෙක්.
දෙදෙනාම ඒදණ්ඩ මැදදී මුණගැසුණා.
“සුබ උදෑසනක් යහළුවා..” එක් එළුවෙක් මෘදු ලෙස පැවසුවා. “අපිට එකවර මේ ඒදණ්ඩ මාරු වෙන්න බැහැ. අපෙන් එක් අයෙක් පස්සට නොගියොත් දෙදෙනාටම අනතුරක් වෙන්න පුළුවන්.”
“ඒක ඇත්ත යහළුවා.” අනිත් එළුවා සිනාසෙමින් පැවසුවා. “නමුත් අපි දෙදෙනාගෙන් කවුරුත් පස්සට යන්න ඕන නැහැ. මට හොඳ අදහසක් තියෙනවා. මම මේ ඒදණ්ඩ උඩ පරිස්සමෙන් බිම හාන්සි වෙන්නම්. ඔයාට පුළුවන් මගේ ඇඟට උඩින් හෙමින් සීරුවේ අඩිය තියලා අනිත් පැත්තට මාරු වෙන්න.”
පළමු එළුවා ඒ අදහසට ඉතා කැමැත්තෙන් එකඟ වුණා. ඒ අනුව, දෙවැනි එළුවා ඒදණ්ඩ මත ඉතා පරිස්සමෙන් පහත් වී හාන්සි වුණා. පළමු එළුවා ඉතා ප්රවේශමෙන් අනික් එළුවාගේ පිට මතින් අඩිය තබා, ඒදණ්ඩේ අනික් පසට ගියා.
ඊටපසු, හාන්සි වී සිටි එළුවා නැගිට තමාගේ ගමන ඉදිරියට ගියා. දෙදෙනාම එකිනෙකාට ස්තූති කරමින්, ඉතා ආරක්ෂිතව සහ සතුටින් තමන්ගේ නිවෙස් බලා ගියා.
ආදර්ශය (Moral):
“නැමෙන ගස සුළඟට නොබිඳේ.” (කෝපය සහ උඩඟුකම විනාශයට මඟ පාදන අතර, ඉවසීම, නම්යශීලීබව සහ එකිනෙකාට ගෞරව කිරීම ඕනෑම අභියෝගයක් ජය ගැනීමට උපකාරී වේ.)
