තේ වතු, රබර් වතු සහ විවිධ පලතුරු උයන්වලින් වටවුණු, සොබාදහමේ සිරිමතින් පිරුණු සුන්දර “මිණිපුර” නම් ගම්මානයේ ‘සිරිසේන මාමා’ නමැති ඉතා කරුණාවන්ත, අහිංසක වෙළෙන්දෙක් ජීවත් වුණා. සිරිසේන මාමා ගමේ හැමෝම අතර ජනප්රිය වුණේ ඔහුගේ අවංකකම, නිහතමානී බව සහ සත්ව කරුණාව නිසයි. ඔහුට උදව්වට සිටියේ “කන්දා” නමින් හඳුන්වපු බූරු පැටියෙක්. කන්දා කියන්නේ රිදී පැහැති ලොම් සහිත, බොහොම හුරතල්, නමුත් අතිශයින්ම අලස බූරුවෙක්. කන්දාගේ එකම ආසාව වුණේ සෙවන ඇති විශාල අඹ ගහක් යටට වී නිදාගැනීමත්, වැඩ නොකර කාලය ගත කිරීමත් විතරයි.
සිරිසේන මාමා කන්දාට කිසිම දිනෙක සැර වැර වුණේ නැහැ. ඉතාම ආදරයෙන් තැම්බූ බත්, නැවුම් තණකොළ සහ පිරිසිදු වතුර දෙමින්, තමන්ගේම දරුවෙක් වගේ බලාගත්තා.
සිරිසේන මාමාගේ ප්රධාන ජීවනෝපාය වුණේ නගරයේ ලුණු ලේවායෙන් ලුණු මිළදී ගෙන, ඒවා ගෝනිවල අසුරා, කන්දාගේ පිට මත පටවාගෙන අසල පිහිටි නගරයේ සතිපොළට ගොස් අලෙවි කිරීමයි. මේ ගමන යන්න සිද්ධ වුණේ ගම මැදින් ගලා බසින, සීතල ජලය සහිත කුඩා ගඟක් හරහා වැටී තිබුණු ගල් පාලම දිගේ.
එක්තරා සුන්දර උදෑසනක, හිරු රැස් ගස් අතරින් එබී බලද්දී, සිරිසේන මාමා වෙනදා වගේම කන්දාගේ පිට මත ලුණු ගෝනි දෙකක් ඉතා පරිස්සමින් පැටවුවා.
“පුතේ කන්දා, අද හොඳට පොළ තියෙන දවසක්. අපි ඉක්මනින් ගිහින් එමු.” සිරිසේන මාමා ආදරයෙන් කිව්වා. කන්දා ලුණු ගෝනිවල බර නිසා ටිකක් මැසිවිලි නඟමින්, කම්මැලි පිටින් ගමන පටන් ගත්තා.
දෙදෙනාම ගම්මැද ඔය ළඟට ආවා. ඔයේ වතුර සිතලයි, වතුර පතුලේ තිබුණු සිනිඳු ගල් කැට පැහැදිලිව පෙනුණා. කන්දා ගඟ මැදින් යද්දී, එකපාරටම ඔහුගේ පසුපස කකුලක් සිනිඳු ගලක ලිස්සා ගොස් කන්දා වතුරට ඇද වැටුණා!
“අනේ මගේ කන්දා!” සිරිසේන මාමා කලබලයෙන් කෑගසමින් කන්දාට නැගිටින්න උදව් කළා.
වතුරෙන් ගොඩට ආ කන්දාට පුදුම සහගත දෙයක් දැනුණා. තමන්ගේ පිට උඩ තිබුණු බර ලුණු ගෝනි දෙක දැන්නම් ඉතාම සැහැල්ලුයි! ඔයේ වතුරට ලුණු දියවී ගිය නිසා ගෝනිවල බර ගොඩක් අඩු වෙලා තිබුණා.
“අහා! මේක නම් නියම ක්රමයක්නේ! වතුරට වැටුණාම පිටේ තියෙන බර අඩු වෙනවා!” කන්දා තමන්ගේ කපටි බූරු මනසින් හිතුවා.
ඊළඟ දවසේදීත් සිරිසේන මාමා ලුණු ගෝනි පටවාගෙන යද්දී, කන්දා ගඟ මැදට ඇවිත් හිතාමතාම වතුරට පාත් වී ඇද වැටුණා. නැවතත් ලුණු දිය වී ගෝනි සැහැල්ලු වුණා. කන්දා හරිම සතුටින් සිරිසේන මාමා දෙස බලමින් කුර ගැසුවා. නමුත් සිරිසේන මාමාට මේ සිදුවීමෙන් ලොකු පාඩුවක් වුණා. දින කිහිපයක්ම එක දිගටම කන්දා ගඟ මැදදී ලිස්සා වැටෙන්නට වූ නිසා සිරිසේන මාමාට තමන්ගේ මුදල් සහ වෙහෙස අපතේ යන බව තේරුණා.
සිරිසේන මාමා නුවණැති මිනිසෙක්. ඔහු කන්දාගේ මුහුණ දෙස හොඳින් බැලුවා. කන්දාගේ ඇස්වල තිබුණු කපටි පෙනුමෙන් සිරිසේන මාමාට තේරුණා මෙය අහම්බයක් නෙවෙයි, කන්දා හිතාමතාම වැඩ මඟහැරීමට කරන කපටිකමක් බව.
“හරි කන්දා, උඹ මාව රවට්ටන්න නේද හදන්නේ? මම උඹට හොඳ පාඩමක් උගන්වන්නම්..” සිරිසේන මාමා සිතින් සිතුවා. සිරිසේන මාමා කන්දාට සැර කළේ නැහැ; ඒ වෙනුවට බුද්ධියෙන් පාඩමක් උගන්වන්න තීරණය කළා.
පසුදා උදෑසන, සිරිසේන මාමා ලුණු වෙනුවට ඉතා සිනිඳු, සැහැල්ලු කපු පුළුන් පිරවූ ගෝනි දෙකක් කන්දාගේ පිට මත පැටවුවා. කන්දාට ඒ වෙලාවේ දැනුණේ පිට මත කිසිම බරක් නැති තරම්.
“අදත් මම වතුරට වැටුණොත් මේ බර තවත් අඩු වෙලා, මට මුළු දවසම නිදහසේ ඉන්න පුළුවන් වේවි.” කන්දා තමන්ගේ කපටි සිතුවිල්ලෙන් ප්රීති වුණා.
දෙදෙනාම නැවතත් ගඟ අසලට ආවා. කන්දා කිසිදු බියක් නැතුව, තමන්ගේ සුපුරුදු සැලැස්මට අනුව ගඟ මැදදී හිතාමතාම වතුරට ඇද වැටුණා! වතුරේ හොඳින් ගිලී සිටි කන්දා, “දැන් ඉතින් පිටේ බර ඔක්කොම ඉවර ඇති” කියා සිතමින් නැගිටින්න උත්සාහ කළා.
නමුත් සිදුවූයේ කිසිසේත්ම කන්දා නොසිතූ දෙයක්! කපු ගෝනි වතුර හොඳින් උරාගෙන තිබුණු නිසා ඒවා පෙර තිබුණාට වඩා පස් ගුණයකින් විතර බර වී තිබුණා! කන්දා කොතෙක් උත්සාහ කළත් ඔහුට නැගිට ගැනීමට නොහැකි වුණා. බර වැඩිකම නිසා කන්දාට කෙඳිරිගෑවුණා. ඔහු අසරණව සිරිසේන මාමා දෙස බැලුවා.
සිරිසේන මාමා ගඟේ අයිනට වී, දෑත බැඳගෙන කන්දා දෙස සන්සුන්ව බලා සිටියා.
“කන්දා පුතේ, අන් අයට කපටිකම් කරන්න ගියාම තමන්ටමයි වරදින්නේ. අලසකම සහ කපටිකම කියන්නේ තමන්වම විනාශ කරන දේවල්.” සිරිසේන මාමා කිව්වා. කන්දාට තමන් කළ වරද හොඳින්ම තේරුණා. තමන්ගේ මාමා තමන්ට කොතරම් ආදරය කළත්, තමන් කළ කපටිකම නිසා තමන්ම අමාරුවේ වැටුණු බව කන්දා වටහාගත්තා.
කන්දා වතුරේ තවත් ටික වේලාවක් මහන්සි වී පාඩම ඉගෙන ගත් පසු, සිරිසේන මාමා ඉදිරියට ඇවිත් කරුණාවෙන් කන්දාට නැගිටින්නට උදව් කළා. බරැති පුළුන් ගෝනිද සහිතව මහන්සියෙන් ගොඩට ආ කන්දා, සිරිසේන මාමාගේ ඇඟේ තැවරෙමින් තමන්ගේ කණගාටුව පළ කළා.
එදායින් පසු කන්දා කිසිම දිනෙක වැඩ මඟහැරීමට කපටිකම් කළේ නැහැ. සිරිසේන මාමා සමඟ එකතු වී අවංකව සහ උද්යෝගයෙන් තමන්ගේ රාජකාරිය ඉටු කළා. සිරිසේන මාමාත් වෙනදාටත් වඩා ආදරයෙන් කන්දාට කෑම බීම දෙමින් බලාගත්තා. දෙදෙනාම සතුටින් හා සමගියෙන් කාලය ගත කළා.
ආදර්ශය: අලසකම සහ කපටිකම මඟින් කිසිවෙකුටත් දිගුකාලීන යහපතක් සිදුවන්නේ නැත. අප කරන සෑම කාර්යයක්ම අවංකව සහ කැපවීමෙන් ඉටුකිරීම තුළින් පමණක් සාර්ථකත්වය සහ සැබෑ සතුට ළඟා කරගත හැක.
