ශ්රී ලංකාවේ කඳුකරයේ පිහිටි ඉතාමත් සුන්දර, නිස්කලංක ගම්මානයක නිමාෂා කියලා ලස්සන තරුණ ගැහැණු ළමයෙක් ජීවත් වුණා. මේ ගම වටේටම තිබුණේ හරිත පැහැයෙන් බබළන තේ යායවල්, ලස්සනට ගලාගෙන යන දිය ඇළි සහ විවිධ පාටින් පිපුණු මල් පිරිච්ච කැලෑවල්. ඒත් අවාසනාවකට, නිමාෂාට මේ කිසිම ලස්සනක් දකින්න වාසනාවක් තිබුණේ නැහැ. ඇයට උපතින්ම පෙනීම තිබුණේ නැහැ. ඇගේ මුළු ලෝකයම වුණේ ඝන අන්ධකාරය විතරයි.
තමන්ට ලෝකය දකින්න බැරි වීම ගැන නිමාෂාගේ හිතේ තිබුණේ ලොකු තරහක්. ඇය තමන්ටම වෛර කළා. ඒ වගේම සමාජයටත්, මුළු ලෝකයටත් වෛර කළා. ඇය නිතරම කල්පනා කළේ, “ඇයි මට විතරක් මෙහෙම වුණේ? ඇයි මට මේ ලස්සන මල් වල පාට දකින්න බැරි?” කියලයි. ඇය අනිත් අය එක්ක කතා කළෙත් හරිම තරහින්.
නමුත් මේ මුළු ලෝකයේම ඇය ආදරය කරපු, ඇයට ආදරය කරපු එක්කෙනෙක් හිටියා. ඒ තමයි ඇයගේ පෙම්වතා වුණු කසුන්. කසුන් කියන්නේ හරිම කරුණාවන්ත, නිහඬ, ආදරණීය තරුණයෙක්. නිමාෂා කොතරම් තරහින් කෑ ගැසුවත්, කසුන් කවදාවත් ඇයව දාලා ගියේ නැහැ. ඔහු හැමදාම උදේට ඇය බලන්න ආවේ ඇය ගොඩක්ම ආස කරන සුවඳ හමන සුදු අරලිය මල් මිටියකුත් අරගෙනයි. කසුන්ට පුළුවන් වුණා වචන වලින් නිමාෂාගේ හිතේ ලස්සන ලෝකයක් මවන්න. අහසේ පාට, කුරුල්ලන්ගේ පියාසැරිය, ගස් වල හැපෙන සුළඟේ හැඩය ඔහු ඇයට ලස්සනට විස්තර කළා.
දවසක් නිමාෂා කසුන්ගේ අතක් තදින් අල්ලාගෙන හඬමින් මෙහෙම කිව්වා. “කසුන්, මට මේ අඳුර දැන් ඇති වෙලා. මට එක දවසක් හරි මේ ලෝකේ දකින්න ඇත්නම්… එදාට, ඔව් එදාට මම ඔයාව කසාද බඳිනවා. මට එච්චරයි ඕනේ.” කසුන් ඇගේ හිස අතගාලා ඉතාමත් සන්සුන්ව හිනා වුණා විතරයි.
කාලය ඔහොම ගෙවිලා ගියා. දවසක් නිමාෂාට ආරංචි වුණා පුදුමාකාර සතුටුදායක පුවතක්. නාඳුනන කෙනෙක් ඇයට ඇස් දෙකක් පරිත්යාග කරන්න කැමති වෙලා! කොළඹ ලොකු රෝහලකදී ඇයගේ ඇස් වල ශල්යකර්මය ඉතා සාර්ථකව සිදු කෙරුණා.
ශල්යකර්මයෙන් පස්සේ දවස් කිහිපයක් ගෙවුණා. වෛද්යවරයා ඇගේ ඇස් වල බැඳලා තිබුණු වෙළුම් පටි එකින් එක ගැලෙව්වා. මුලින්ම බොඳ වෙලා පෙනුණු ලෝකය, ටිකෙන් ටික පැහැදිලි වෙන්න ගත්තා. නිමාෂාට අදහාගන්නත් බැහැ! ජීවිතේ පළමු වතාවට ඇය පාට දැක්කා. කාමරයට වැටිලා තිබුණු ඉර එළිය දැක්කා. ඇගේ හිතේ තිබුණු සතුට නිම් හිම් නැහැ.
ඇය වටපිට බැලුවේ තමන්ට ජීවිතේ දුකේදී ළඟින්ම හිටපු, තමන්ගේ ආදරණීය කසුන්ව දකින්නයි. ඔව්, කසුන් එතන හිටියා. ඔහු මල් මිටියකුත් අතේ තියාගෙන ඇඳ ළඟට වී බලා සිටියා. නමුත් නිමාෂාගේ සිනහව එකපාරටම මැකිලා ගියා. ඇය දැක්කා කසුන්ගේ අතේ සුදු පාට සැරයටියක් තියෙනවා. ඒ වගේම ඔහුගේ ඇස්… ඔහුගේ ඇස් දෙකම අන්ධයි!
“කසුන්… ඔයා… ඔයාට පේන්නේ නැද්ද?” නිමාෂා කෑගැසුවා.
කසුන් හරිම ආදරෙන් හිනා වෙලා කිව්වා, “දැන් ඔයාට මුළු ලෝකයම පේනවා නිමාෂා. ඉතින්, ඔයා එදා දුන්නු පොරොන්දුව… දැන් ඔයා මාව කසාද බඳිනවද?”
නිමාෂාගේ හිතට ආවේ ලොකු ආත්මාර්ථකාමී අදහසක්. “මට දැන් ලෝකය පේනවා. මට ලස්සන ජීවිතයක් තියෙනවා. මම කොහොමද මුළු ජීවිත කාලයම අන්ධ මනුස්සයෙක් එක්ක ගත කරන්නේ? මට ඒක කරන්න බැහැ!” ඇය කසුන්ගේ යෝජනාව එකපාරටම ප්රතික්ෂේප කළා.
කසුන්ගේ මුහුණේ තිබුණු හිනාව මැකිලා ගියා. ඔහුගේ අන්ධ ඇස් වලින් කඳුළු බිංදු කිහිපයක් බිමට වැටුණා. කිසිම දෙයක් නොකියූ කසුන්, තම සුදු සැරයටියේ ආධාරයෙන් සෙමින් සෙමින් ඒ කාමරයෙන් පිටවෙලා ගියා.
ඉන් සති කිහිපයකට පස්සේ, නිමාෂාට කසුන්ගෙන් පුංචි ලියුමක් ලැබුණා. ඒකෙ ලියලා තිබුණේ මෙන්න මේ වචන ටික විතරයි:
“මගේ රත්තරන් නිමාෂා, ලෝකය ගොඩක් ලස්සනයි නේද? ඒ ලස්සන දැකලා ඔයා සතුටින් ඉන්නවා දකින්නයි මට ඕනේ වුණේ. මම වෙනුවෙන් එක දෙයක් කරන්න. මගේ ඇස් දෙක පරිස්සම් කරගන්න.”
නිමාෂාගේ අතින් ඒ ලියුම බිමට වැටුණා. ඇයට දැන් තේරුණා තමන්ට ලෝකය දකින්න ඇස් දුන්නේ කවුද කියලා. තමන්ගේ මුළු ලෝකයම ආලෝකමත් කරන්න තමන්ගේම ආලෝකය කැප කරපු ඒ උතුම් ආදරවන්තයාව ඇයට සදහටම අහිමි වෙලා ඉවරයි කියලා දැනෙද්දී ඇය මහ හඬින් හඬා වැටුණා. නමුත් ඒ වෙද්දී සියල්ල ප්රමාද වී අවසන්.
කතාවෙන් ගත හැකි ආදර්ශය: කවදාවත් මිනිසුන්ගේ බාහිර පෙනුමෙන් හෝ ඔවුන්ගේ අඩුපාඩු වලින් ඔවුන්ව මනින්න එපා. ඔබ අඳුරේ සිටින විට, දුකේ සිටින විට ඔබව දාලා නොගිය, ඔබට උදව් කළ අයව ඔබට ආලෝකය ලැබුණු පසු, එනම් ඔබ දියුණු වූ පසු අමතක කරන්න එපා. සැබෑ ආදරය යනු ආත්මාර්ථකාමීව ලබාගැනීම නොව, අසීමිතව පරිත්යාග කිරීමයි. බාහිර රූපයට වඩා හදවතේ සුන්දරත්වය සැමවිටම වටිනා බව සිහි තබාගන්න.
